Endokrinoloji səbəblərlə əlaqəli sonsuzluq halları
Sonsuzluq deyəndə bir il boyunca müntəzəm və qorumasız cinsi əlaqəyə baxmayaraq hamiləliyin baş verməməsi başa düşülür. Endokrinoloji sistem reproduktiv funksiyaların tənzimlənməsində mühüm rol oynayır. Hormonal balansın pozulması ovulyasiya problemlərinə, sperma keyfiyyətinin azalmasına və hamiləliyin baş tutmasına səbəb ola bilər. Endokrinoloji mənşəli sonsuzluq həm qadınlarda, həm də kişilərdə rast gəlinir.
1. Hipotalamus-hipofiz disfunksiyası
Reproduktiv hormonların tənzimlənməsi hipotalamus və hipofiz vəzinin funksiyasından asılıdır. Bu strukturlardakı pozuntular ovulyasiya və spermatogenez proseslərinə təsir edə bilər.
- Hipotalamik amenoreya: Stres, ağır çəki itkisi və ya həddən artıq fiziki fəaliyyət nəticəsində GnRH sekresiyasının azalması FSH və LH hormonlarının ifrazının da zəifləməsinə səbəb olur və ovulyasiyanın qarşısını alır.
- Hiperprolaktinemiya: Hipofiz vəzinin prolaktin hormonunu həddən artıq ifraz etməsi ovulyasiyanı pozur və menstruasiya dövrünün nizamsızlığına səbəb olur. Kişilərdə isə testosteron səviyyəsini aşağı salaraq sperma keyfiyyətini zəiflədə bilər.
2. Tireoid disfunksiyası
Tireoid hormonları reproduktiv sistemin normal işləməsi üçün vacibdir. Həm hipotireoz, həm də hipertireoidizm reproduktiv sağlamlığa mənfi təsir göstərə bilər.
- Hipotireoz (tireoid hormonu səviyyəsinin düşməsi): Tireoid hormonlarının çatışmazlığı GnRH və LH ifrazını azaldaraq ovulyasiya problemlərinə və menstrual dövrün pozulmasına səbəb olur.
- Hipertireoidizm (tireoid hormonu səviyyəsinin yüksəlməsi): Həddən artıq ifraz olunan tireoid hormonları menstruasiya pozğunluğu və yumurtlamanın baş verməməsi ilə əlaqələndirilir.
3. Polikistik yumurtalıq sindromu (PCOS)
PCOS qadın sonsuzluğunun ən çox rast gəlinən endokrin səbəblərindən biridir. Bu sindromda yüksək androgen səviyyəsi və insulin müqaviməti ovulyasiya pozuntularına gətirib çıxarır. Xəstələrdə menstrual dövrün nizamsızlığı, hirsutizm və metabolik problemlər müşahidə olunur.
4. Hipoqonadizm və cinsi hormon çatışmazlığı
- Hipoqonadotropik hipoqonadizm: Hipofiz və ya hipotalamusun normal fəaliyyətinin pozulması nəticəsində LH və FSH hormonlarının səviyyəsi azalır ki, bu da testis və yumurtalıqların funksiyasını zəiflədərək reproduktiv disfunksiyaya səbəb olur.
- Hiperqonadotropik hipoqonadizm: Yumurtalıqlar və ya testislərin hormonal cavab verə bilməməsi nəticəsində FSH və LH səviyyələrinin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunur.
5. Adrenal vəz pozuntuları
- Kongenital adrenal hiperplaziya: Yüksək androgen səviyyəsi ilə müşayiət olunan bu vəziyyət qadınlarda ovulyasiyanı pozaraq sonsuzluğa səbəb ola bilər.
- Kuşinq sindromu: Kortizolun yüksək ifrazı hipotalamus-hipofiz-qonad oxunu pozaraq menstrual dövr və spermatogenezə mənfi təsir göstərir.
6. İnsulin müqaviməti və metabolik sindrom
İnsulin müqaviməti və 2-ci tip şəkərli diabet PCOS və anovulyasiya ilə əlaqəli olub reproduktiv sistemə mənfi təsir göstərir. Hormon balanssızlığı və piylənmə nəticəsində reproduktiv funksiyalar pozula bilər.
Endokrinoloji səbəblərlə əlaqəli sonsuzluq halları hormon balanssızlığı və metabolik pozuntular nəticəsində yaranır. PCOS, hipotalamus-hipofiz pozuntuları, tireoid xəstəlikləri və adrenal vəz problemləri ovulyasiya və sperma istehsalını poza bilər. Bu səbəbdən sonsuzluq hallarında hormonal müayinələrin aparılması və müvafiq müalicə metodlarının tətbiqi vacibdir.