Polikistik yumurtalıq sindromu (PCOS) – səbəbləri, patofiziologiyası və əsas xüsusiyyətləri
Polikistik yumurtalıq sindromu (PCOS) qadınlarda reproduktiv və metabolik sağlamlığa mənfi təsir göstərən və ən çox rast gəlinən endokrin pozuntulardan biridir. Bu sindrom əsasən menstrual pozuntular, hiperandrogenizm və yumurtalıqlarda çoxsaylı kiçik kistaların müşahidə edilməsi ilə xarakterizə olunur.
PCOS-un patofiziologiyası
PCOS-un inkişaf mexanizmi tam olaraq aydın olmasa da, əsas patofizioloji amilləri aşağıdakılardır:
Hormon tarazlığının pozulması – PCOS zamanı hipofiz və hipotalamusun funksiyalarındakı dəyişikliklər luteinləşdirici hormonun (LH) follikul stimullaşdırıcı hormona (FSH) nisbətən artmasına səbəb olur. Bu da öz növbəsində yumurtalıqlarda androgen istehsalını artırır və normal ovulyasiyanı çətinləşdirir.
İnsulin müqaviməti və hiperinsulinemiya – İnsulin müqaviməti PCOS-un mühüm komponentlərindən biridir. Artan insulin səviyyələri yumurtalıqlarda androgenlərin (testosteron və digər kişi hormonları) həddən artıq istehsalını stimullaşdıraraq menstrual pozuntular və hirsutizm kimi simptomlara səbəb olur.
Yumurtalıq strukturunun dəyişməsi – PCOS zamanı yumurtalıqlarda inkişaf etməmiş follikulların toplanması müşahidə edilir. Bu follikullar ovulyasiya edə bilmədiyi üçün menstrual dövr pozulur və reproduktiv funksiyaya mənfi təsir göstərir.
PCOS-un əsas klinik əlamətləri
- Menstrual pozuntular – PCOS diaqnozu qoyulan qadınlarda menstrual dövr uzana bilər (oligomenoreya) və ya tamamilə dayanaraq amenoreyaya səbəb ola bilər.
- Hiperandrogenizm – Qanda androgen səviyyəsinin yüksəlməsi nəticəsində hirsutizm (artmış bədən tüklənməsi), akne və saç tökülməsi (androgenetik alopesiya) müşahidə edilir.
- Ovulyasiya problemləri və sonsuzluq – PCOS zamanı anovulyasiya (yumurtlamanın olmaması) səbəbindən hamilə qalmaq çətinləşir.
- Metabolik pozuntular – PCOS diaqnozu qoyulan qadınlarda insulin müqaviməti və piylənmə riski yüksək olur. Bu vəziyyət tip 2 diabet, hipertoniya və ürək-damar xəstəliklərinin inkişaf ehtimalını artırır.
PCOS-un etiologiyası və risk faktorları
PCOS-un səbəbi dəqiq məlum olmasa da, əsas ehtimal irsi və ətraf mühit faktorlarının təsiridir. Ailəsində PCOS tarixçəsi olan qadınlarda bu sindromun yaranma ehtimalı daha yüksək olur. Bundan əlavə, qeyri-sağlam qidalanma, oturaq həyat tərzi və piylənmə insulinin artmasına və nəticədə PCOS-un inkişafına səbəb ola bilər.
Polikistik yumurtalıq sindromu qadın sağlamlığı üçün ciddi nəticələr doğuran və kompleks xarakter daşıyan endokrin xəstəlikdir. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə bu xəstəliyin qadın sağlamlığına təsirini azaltmağa və uzunmüddətli fəsadların qarşısını almağa imkan verir.