Polikistik yumurtalıq sindromunun (PCOS) müalicəsi
Polikistik Yumurtalıq Sindromu (PCOS) reproduktiv və metabolik sağlamlığa mənfi təsir göstərən kompleks endokrin pozuntudur. Müalicəsi əsas simptomlarına və xəstənin fərdi xüsusiyyətlərinə uyğun şəkildə təyin edilir. PCOS-un müalicəsi əsasən həyat tərzi dəyişikliyi, dərman müalicəsi və reproduktiv sağlamlığın dəstəklənməsi istiqamətində aparılır.
1. Həyat tərzi dəyişikliyi
PCOS-un idarə olunmasında ən vacib ilkin addımlardan biri sağlam həyat tərzinin vərdişə çevrilməsidir.
- Çəkinin normada saxlanması: Piylənmə insulin müqavimətini artıraraq PCOS-un simptomlarını şiddətləndirə bilər. 5-10% çəki itkisi menstrual dövrün bərpasına və ovulyasiyanın normallaşmasına kömək edə bilər;
- Düzgün qidalanma: Aşağı qlisemik indeksli qidalar, sağlam yağlar və yüksək lif tərkibli qidalar insulin müqavimətini azalda bilər. Rafinə olunmuş şəkərlər və sadə karbohidratlardan uzaq durmaq tövsiyə edilir;
- Fiziki aktivlik: Mütəmadi fiziki aktivlik insulin həssaslığını artıraraq androgen səviyyəsini azalda və metabolik pozuntuları aradan qaldıra bilər.
2. Dərman müalicəsi
PCOS-un simptomlarını idarə etmək üçün müxtəlif dərman müalicələri tətbiq edilir:
- Oral kontraseptivlər (hormonal dərmanlar): Kombinə edilmiş oral kontraseptivlər (estrogen və progesteron tərkibli) androgenlərin səviyyəsini azaldaraq menstrual dövrü tənzimləyir və hirsutizmi zəiflədir;
- Anti-androgen dərmanlar: Spironolakton kimi anti-androgenlər testosteron səviyyəsini azaldaraq tüklənmə və akne kimi hiperandrogenizm simptomlarını aradan qaldıra bilər;
- İnsulin həssaslaşdırıcı dərmanlar: Metformin insulin müqavimətini azaldaraq qanda şəkər səviyyəsini tənzimləməyə və ovulyasiyanı bərpa etməyə kömək edə bilər. Bu dərman xüsusilə piylənmə və insulin müqaviməti olan PCOS xəstələrinə tövsiyə edilir.
3. Reproduktiv sağlamlığın dəstəklənməsi
Uşaq sahibi olmaq istəyən PCOS xəstələrində ovulyasiyanı stimullaşdıran dərmanlar istifadə edilə bilər.
- Ovulyasiya induksiyaedici dərmanlar: Klomifen sitrat və ya letrozol kimi dərmanlar yumurtlamanı stimullaşdıraraq hamilə qalmaq ehtimalını artırır;
- Assisted reproductive technologies (ART): PCOS xəstələrində digər müalicə üsulları nəticə vermədikdə in vitro fertilizasiya (IVF) kimi köməkçi reproduktiv texnologiyalar tətbiq oluna bilər.
PCOS-un müalicəsi uzunmüddətli və fərdi yanaşma tələb edən prosesdir. Müalicə xəstənin simptomlarına və reproduktiv planlarına uyğun olaraq həkim nəzarəti altında aparılmalıdır.